Nhiều cơ sở thực phẩm gọi cho FOTEKCO khi đã bị đoàn đánh giá ra điểm không phù hợp, hoặc khi đối tác yêu cầu nộp giấy chứng nhận HACCP trong vòng vài tuần. Phần lớn các trường hợp đó đều có chung một gốc: doanh nghiệp đi thẳng tới khâu chứng nhận mà bỏ qua khâu xây dựng hệ thống. Tư vấn HACCP chính là khâu bị bỏ qua đó — và cũng là khâu quyết định việc hồ sơ có qua được đánh giá hay không.

Banner tư vấn HACCP của FOTEKCO: công nhân kiểm tra dây chuyền chế biến thực phẩm trong nhà xưởng

Bài viết này trình bày đúng những gì một cơ sở thực phẩm cần biết trước khi bắt đầu: tư vấn HACCP gồm những việc gì, 12 bước xây dựng hệ thống theo TCVN 5603:2023, bộ hồ sơ phải có, thời gian thực tế và các lỗi hay bị ghi nhận khi đánh giá.

1. Tư vấn HACCP là gì? Khác chứng nhận HACCP ở chỗ nào

HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) là hệ thống nhận diện mối nguy sinh học, hoá học, vật lý trong quá trình sản xuất và kiểm soát chúng tại những công đoạn xung yếu, gọi là điểm kiểm soát tới hạn (CCP).

Hai công việc hay bị gộp làm một, nhưng về bản chất là khác nhau:

  • Tư vấn HACCP là việc xây dựng hệ thống: khảo sát nhà xưởng, phân tích mối nguy, xác định CCP, soạn kế hoạch HACCP và bộ tài liệu, đào tạo nhân sự, chạy thử và đánh giá nội bộ. Đây là phần doanh nghiệp làm cùng đơn vị tư vấn.
  • Chứng nhận HACCP là việc đánh giá độc lập của một tổ chức chứng nhận bên thứ ba, sau đó cấp giấy chứng nhận. Đây là phần doanh nghiệp làm với tổ chức chứng nhận.

Một điểm rất nhiều doanh nghiệp không được nói rõ: tổ chức chứng nhận không được phép tư vấn cho chính cơ sở mà mình đánh giá. Yêu cầu về tính độc lập, khách quan này nằm trong chuẩn mực hoạt động của tổ chức chứng nhận. Vì vậy khi một đơn vị quảng cáo “vừa tư vấn vừa cấp giấy”, doanh nghiệp nên hỏi rõ ai là pháp nhân tư vấn và ai là pháp nhân cấp giấy — giấy chứng nhận do một tổ chức vừa tư vấn vừa đánh giá cấp ra rất dễ bị đối tác hoặc nhà nhập khẩu bác bỏ.

Chi tiết phần đánh giá và cấp giấy, bạn xem thêm bài Quy trình cấp giấy chứng nhận HACCP mới nhất.

2. Cơ sở nào cần tư vấn HACCP? Căn cứ pháp lý đang áp dụng

Tại Việt Nam, chứng nhận HACCP là tự nguyện — không có cơ quan nhà nước nào bắt buộc mọi cơ sở thực phẩm phải có. Tuy nhiên có bốn nhóm lý do khiến doanh nghiệp cần làm:

  • Để được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Theo điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở đã được cấp một trong các giấy chứng nhận GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 hoặc tương đương còn hiệu lực thì không thuộc diện phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
  • Để vào siêu thị, chuỗi bán lẻ, bếp ăn công nghiệp. Đây là yêu cầu hợp đồng của bên mua, không phải yêu cầu pháp luật, nhưng thực tế lại là lý do phổ biến nhất.
  • Để xuất khẩu. Nhiều nhà nhập khẩu yêu cầu hệ thống quản lý an toàn thực phẩm trước khi xét hồ sơ nhà cung cấp.
  • Để chuẩn bị cho quy định sắp tới. Nghị định 46/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 26/01/2026) lần đầu đặt lộ trình bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm cho một số nhóm sản phẩm nguy cơ cao.

Lưu ý quan trọng về Nghị định 46/2026/NĐ-CP (cập nhật 13/11/2026)

Đây là chỗ nhiều bài viết trên mạng đang nói chưa đúng. Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã được ban hành nhưng hiện đang tạm ngưng hiệu lực: Nghị quyết 09/2026/NQ-CP ngày 04/02/2026 tạm ngưng áp dụng, sau đó Thông báo 141/TB-VPCP tiếp tục kéo dài thời hạn tạm ngưng cho tới khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và nghị định hướng dẫn luật này có hiệu lực. Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được trình Quốc hội khoá XVI.

Nghĩa là tại thời điểm viết bài, Nghị định 15/2018/NĐ-CP vẫn là văn bản đang áp dụng. Doanh nghiệp nên hiểu theo hướng: lộ trình bắt buộc HACCP/GMP là xu hướng đã rõ, nên chủ động chuẩn bị, nhưng không nên để đơn vị nào dùng Nghị định 46 để tạo sức ép “phải làm gấp kẻo bị phạt”. Trước khi quyết định, hãy kiểm tra lại tình trạng hiệu lực của văn bản tại thời điểm thực hiện.

3. Mười hai bước xây dựng hệ thống HACCP

Đội HACCP kiểm tra dây chuyền chế biến thực phẩm khi xây dựng hệ thống HACCP
Bước 5 của quy trình: đội HACCP đi thực tế từng công đoạn để thẩm tra sơ đồ sản xuất.

Hệ thống HACCP được xây dựng theo 7 nguyên tắc và 12 bước của Codex, tại Việt Nam được chuyển thành TCVN 5603:2023 (Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm, thay thế TCVN 5603:2008). Một số cơ sở chọn chứng nhận theo HACCP Code:2003.

Năm bước đầu là chuẩn bị, bảy bước sau tương ứng 7 nguyên tắc:

  1. Thành lập đội HACCP và xác định phạm vi. Đội cần đủ người hiểu kỹ thuật sản xuất, thiết bị, vệ sinh và chất lượng. Xác định rõ hệ thống áp dụng cho dây chuyền nào, sản phẩm nào.
  2. Mô tả sản phẩm. Thành phần, đặc tính hoá lý, bao bì, điều kiện bảo quản, hạn sử dụng, cách phân phối.
  3. Xác định mục đích sử dụng và đối tượng người tiêu dùng. Đặc biệt lưu ý nếu sản phẩm dùng cho trẻ nhỏ, người bệnh, người cao tuổi.
  4. Xây dựng sơ đồ quy trình sản xuất. Phải bao quát mọi công đoạn từ tiếp nhận nguyên liệu tới thành phẩm xuất kho.
  5. Thẩm tra sơ đồ tại hiện trường. Đội HACCP đi thực tế từng công đoạn, đối chiếu và sửa sơ đồ cho khớp thực tế.
  6. Phân tích mối nguy và biện pháp kiểm soát (Nguyên tắc 1). Liệt kê mối nguy sinh học, hoá học, vật lý ở từng công đoạn, đánh giá mức độ nghiêm trọng và khả năng xảy ra.
  7. Xác định các điểm kiểm soát tới hạn (CCP) (Nguyên tắc 2). Dùng cây quyết định để chọn ra công đoạn mà nếu mất kiểm soát thì mối nguy không còn cơ hội được loại trừ ở bước sau.
  8. Thiết lập giới hạn tới hạn cho từng CCP (Nguyên tắc 3). Ví dụ nhiệt độ tâm sản phẩm, thời gian gia nhiệt, pH, nồng độ clo nước rửa.
  9. Thiết lập hệ thống giám sát (Nguyên tắc 4). Ghi rõ đo cái gì, bằng thiết bị nào, tần suất ra sao, ai đo, ghi vào biểu mẫu nào.
  10. Thiết lập hành động khắc phục (Nguyên tắc 5). Khi giới hạn tới hạn bị vượt thì xử lý lô hàng thế nào, ai có quyền quyết định.
  11. Thiết lập thủ tục thẩm tra (Nguyên tắc 6). Đánh giá nội bộ, hiệu chuẩn thiết bị đo, lấy mẫu kiểm nghiệm để xác nhận hệ thống đang chạy đúng.
  12. Thiết lập tài liệu và lưu hồ sơ (Nguyên tắc 7). Đây là phần đoàn đánh giá xem kỹ nhất, vì hồ sơ là bằng chứng duy nhất cho thấy hệ thống đã vận hành thật.

4. Hồ sơ hệ thống HACCP gồm những gì?

Một bộ hồ sơ HACCP đủ để đi đánh giá thường gồm các nhóm tài liệu sau:

  • Quyết định thành lập đội HACCP, phân công trách nhiệm, chứng chỉ đào tạo của thành viên.
  • Sổ tay HACCP, chính sách an toàn thực phẩm, phạm vi áp dụng.
  • Bảng mô tả sản phẩm và sơ đồ quy trình sản xuất đã thẩm tra.
  • Bảng phân tích mối nguy, bảng xác định CCP và kế hoạch HACCP.
  • Các chương trình tiên quyết: GMP (thực hành sản xuất tốt) và SSOP (quy phạm vệ sinh), kèm quy trình kiểm soát côn trùng, chất thải, hoá chất, nước, nhà cung cấp.
  • Biểu mẫu giám sát CCP, biên bản hành động khắc phục, hồ sơ hiệu chuẩn thiết bị đo.
  • Hồ sơ truy xuất nguồn gốc và quy trình thu hồi sản phẩm, kèm bằng chứng đã diễn tập thu hồi.
  • Báo cáo đánh giá nội bộ và biên bản họp xem xét của lãnh đạo.
  • Hồ sơ pháp lý và sức khoẻ: giấy đăng ký kinh doanh, giấy khám sức khoẻ và xác nhận tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm của người trực tiếp sản xuất, phiếu kiểm nghiệm nước và sản phẩm.

5. Quy trình tư vấn HACCP tại FOTEKCO và thời gian thực tế

Chuyên viên đo nhiệt độ thực phẩm bằng nhiệt kế đầu dò trong quy trình tư vấn HACCP
Đo nhiệt độ tâm sản phẩm là một trong những phép giám sát điểm kiểm soát tới hạn phổ biến nhất.

FOTEKCO thực hiện phần tư vấn — xây dựng hệ thống và chuẩn bị hồ sơ — rồi kết nối doanh nghiệp với tổ chức chứng nhận độc lập để đánh giá và cấp giấy.

  • Giai đoạn 1 — Khảo sát và đánh giá hiện trạng. Đi thực tế nhà xưởng, đối chiếu với yêu cầu của tiêu chuẩn, lập danh mục khoảng cách cần khắc phục. Thường 1–2 ngày làm việc tại cơ sở.
  • Giai đoạn 2 — Đào tạo nhận thức và đội HACCP. Đào tạo cho lãnh đạo, đội HACCP và công nhân trực tiếp. Thường 1–2 buổi.
  • Giai đoạn 3 — Xây dựng hệ thống tài liệu. Soạn sổ tay, GMP, SSOP, bảng phân tích mối nguy, kế hoạch HACCP và toàn bộ biểu mẫu. Đây là giai đoạn dài nhất, thường 2–4 tuần.
  • Giai đoạn 4 — Áp dụng và chạy thử. Vận hành hệ thống, ghi chép hồ sơ thật trên dây chuyền. Cần tối thiểu 2–4 tuần để có đủ hồ sơ làm bằng chứng cho đoàn đánh giá.
  • Giai đoạn 5 — Đánh giá nội bộ, khắc phục và hỗ trợ đánh giá chứng nhận. Đánh giá nội bộ, sửa các điểm chưa phù hợp, cùng doanh nghiệp làm việc với đoàn đánh giá và theo hồ sơ tới khi có kết quả.

Tổng thời gian thực tế với một cơ sở quy mô vừa, nhà xưởng đã tương đối ổn, thường vào khoảng 6–10 tuần. Cơ sở phải cải tạo mặt bằng, tách luồng sạch – bẩn hoặc bổ sung thiết bị đo thì có thể kéo dài hơn. Khoảng thời gian này là ước lượng từ các hồ sơ FOTEKCO đã thực hiện, không phải cam kết — tiến độ phụ thuộc nhiều vào mức độ sẵn sàng của nhà xưởng và việc bố trí nhân sự ghi chép hồ sơ của doanh nghiệp.

Giấy chứng nhận HACCP thông thường có hiệu lực 3 năm, trong thời gian đó tổ chức chứng nhận thực hiện đánh giá giám sát định kỳ (thường mỗi 12 tháng, một số tổ chức áp dụng chu kỳ ngắn hơn). Hết 3 năm thì đánh giá lại để tái chứng nhận.

6. Sáu lỗi hay gặp khiến đoàn đánh giá ra điểm không phù hợp

Công nhân giám sát điểm kiểm soát tới hạn trên nồi gia nhiệt trong hệ thống HACCP
Thiết bị đo dùng để giám sát CCP phải có hồ sơ hiệu chuẩn, nếu không số liệu giám sát sẽ không được chấp nhận.

Đây là những lỗi FOTEKCO gặp nhiều nhất khi tiếp nhận hồ sơ từ các cơ sở đã tự làm hoặc đã bị đánh giá trượt một lần:

  1. Hồ sơ ghi lùi ngày. Cả tháng biểu mẫu giám sát được điền trong một buổi, cùng một nét chữ, cùng một màu mực. Đoàn đánh giá nhận ra rất nhanh và đây là lỗi nặng vì liên quan tới tính trung thực của hệ thống.
  2. Sơ đồ quy trình không khớp thực tế. Sơ đồ chép từ mẫu trên mạng, trong khi dây chuyền thật có thêm công đoạn hoặc đã bỏ bớt công đoạn. Khi đoàn đi theo sơ đồ xuống xưởng là lộ ngay.
  3. Xác định CCP quá nhiều hoặc quá ít. Đặt mười mấy CCP thì không ai giám sát nổi, hồ sơ chắc chắn thiếu. Ngược lại, bỏ sót công đoạn gia nhiệt hay dò kim loại là bỏ sót mối nguy thật.
  4. Thiết bị đo không được hiệu chuẩn. Nhiệt kế, cân, máy dò kim loại dùng để giám sát CCP mà không có hồ sơ hiệu chuẩn thì toàn bộ số liệu giám sát mất giá trị.
  5. Không có bằng chứng hành động khắc phục. Biểu mẫu tháng nào cũng “đạt”, không một lần nào vượt giới hạn. Một dây chuyền chạy thật không thể không có sai lệch; hồ sơ quá đẹp lại làm đoàn đánh giá nghi ngờ.
  6. Quên diễn tập thu hồi và đánh giá nội bộ. Hai hoạt động này bắt buộc phải có hồ sơ trước khi đánh giá chứng nhận, nhưng rất hay bị bỏ qua vì không gắn với sản xuất hằng ngày.

7. Nên chọn HACCP hay ISO 22000?

Hai tiêu chuẩn cùng hướng tới an toàn thực phẩm nhưng phạm vi khác nhau:

Tiêu chí HACCP ISO 22000
Trọng tâm Kiểm soát mối nguy Hệ thống quản lý
Phạm vi Dây chuyền sản xuất Toàn doanh nghiệp
Khối lượng tài liệu Gọn hơn Nhiều hơn
Phù hợp với Cơ sở nhỏ và vừa Nhà máy, xuất khẩu
Miễn giấy đủ điều kiện Có Có

Gợi ý thực tế: cơ sở lần đầu làm hệ thống, quy mô nhỏ và vừa, nhu cầu chính là bán cho thị trường trong nước thì nên bắt đầu từ HACCP. Doanh nghiệp đã có bộ máy quản lý chất lượng, hướng tới xuất khẩu hoặc khách hàng lớn thì nên đi thẳng ISO 22000. Xem thêm bài Chứng nhận ISO 22000 để so sánh kỹ hơn.

8. Câu hỏi thường gặp về tư vấn HACCP

Doanh nghiệp tự xây dựng hệ thống HACCP được không?

Được. Pháp luật không bắt buộc phải thuê tư vấn. Điều kiện là doanh nghiệp có người đã được đào tạo về HACCP, đủ thời gian soạn tài liệu và theo sát việc ghi chép hồ sơ trên dây chuyền. Khó khăn thường gặp khi tự làm là bước phân tích mối nguy và xác định CCP, vì cần kinh nghiệm thực tế về ngành hàng.

Cơ sở đang thuê nhà xưởng có làm HACCP được không?

Được, miễn là hợp đồng thuê còn hiệu lực đủ dài và doanh nghiệp có quyền cải tạo phần cần khắc phục. Hồ sơ cần có hợp đồng thuê và bản vẽ mặt bằng khu vực thuê.

Có HACCP rồi thì còn phải tự công bố sản phẩm không?

Vẫn phải. HACCP là chứng nhận về hệ thống của cơ sở, còn tự công bố là thủ tục cho từng sản phẩm. Hai việc độc lập nhau. Xem thêm thủ tục công bố thực phẩm sản xuất trong nước.

Giấy chứng nhận HACCP do cơ quan nhà nước cấp phải không?

Không. Giấy do tổ chức chứng nhận đã đăng ký hoạt động chứng nhận cấp, không phải cơ quan quản lý nhà nước. Doanh nghiệp nên kiểm tra tổ chức chứng nhận có được công nhận và đăng ký hợp lệ hay chưa trước khi ký hợp đồng.

Mất giấy chứng nhận HACCP thì xin cấp lại thế nào?

Liên hệ trực tiếp tổ chức chứng nhận đã cấp để xin bản sao hoặc cấp lại. Nếu giấy vẫn còn hiệu lực và cơ sở vẫn duy trì hệ thống thì không phải đánh giá lại từ đầu.

Có bắt buộc kiểm nghiệm sản phẩm khi làm HACCP không?

Tiêu chuẩn không bắt buộc một danh mục kiểm nghiệm cố định, nhưng kết quả kiểm nghiệm nước và sản phẩm là bằng chứng thẩm tra quan trọng. Trên thực tế hầu như hồ sơ nào cũng cần, ít nhất là kiểm nghiệm nguồn nước dùng trong sản xuất.

Bao lâu thì có kết quả sau khi đoàn đánh giá xuống cơ sở?

Sau đánh giá, cơ sở có thời hạn khắc phục các điểm không phù hợp (thường 1–4 tuần tuỳ mức độ), rồi tổ chức chứng nhận thẩm xét hồ sơ và ra quyết định. Tổng thời gian từ ngày đánh giá tới khi nhận giấy thường vài tuần, tuỳ số lượng điểm phải khắc phục.

Cần hỗ trợ về HACCP?

FOTEKCO nhận tư vấn xây dựng hệ thống HACCP cho cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm, bếp ăn tập thể và cơ sở suất ăn công nghiệp: khảo sát hiện trạng, đào tạo, soạn toàn bộ hệ thống tài liệu, đánh giá nội bộ và đồng hành tới khi cơ sở nhận được giấy chứng nhận. Để được khảo sát và báo phương án cụ thể cho đúng ngành hàng của mình, doanh nghiệp liên hệ FOTEKCO qua thông tin ở chân trang.

Bạn cũng có thể đọc trước 20 câu hỏi thường gặp về HACCP để nắm nhanh những vấn đề doanh nghiệp hay hỏi nhất.

Đánh giá chất lượng dịch vụ, bạn nhé!

— ★
0 đánh giá
Chọn đánh giá

Chưa có đánh giá nào. Hãy là người đầu tiên!